| Znaj swoje prawa |
Prawo do bezpieczeństwa to również prawo do tego, by nie być kontrolowanym, legitymowanym, jeżeli nie przemawiają za tym usprawiedliwione okoliczności. Legitymowanie jest więc również ingerencją w sferę wolności obywatelskich. Uprawnienie do legitymowania, a więc sprawdzania dokumentów przysługuje policjantom na podstawie ustawy o Policji. Ustawa stanowi, że policjant ma prawo do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. Policjant zanim poprosi obywatela o okazanie dokumentów ma obowiązek podać stopień, imię i nazwisko. Policjant umundurowany powinien mieć w widocznym miejscu numer służbowy, aby łatwo było go zauważyć i zapamiętać. Policjant nieumundurowany musi okazać legitymację służbową w sposób umożliwiający legitymowanemu odczytanie i zanotowanie nazwiska policjanta i nazwę organu, który wydał legitymację. Policjant ma obowiązek: - podać nam podstawę prawną oraz, - przyczynę , a więc podstawę faktyczną legitymowania np. podejrzenie popełnienia przestępstwa (z tym, że policjant powinien podać konkretnie, dlaczego postanowił nas wylegitymować). Legitymowanie może być podjęte w szczególności w celu: - identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, - ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, - wykonania polecenia wydanego przez sąd, prokuratora, organy administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, - identyfikacji osób wskazanych przez pokrzywdzonych jako sprawców przestępstw lub wykroczeń, odnalezienia osób zaginionych lub ukrywających się przed organami ścigania lub wymiarem sprawiedliwości. Nie jest to wyczerpujące wyliczenie, a jedynie przykładowe, ponieważ możliwe jest legitymowanie w oparciu o inne przepisy ustawowe. Niezgodne z prawem jest legitymowanie bezpodstawne, nieuzasadnione, na wszelki wypadek. W zasadzie możemy przyjąć, że jeżeli nie popełniliśmy przestępstwa lub wykroczenia i nie ma podstaw do podejrzewania nas o jego popełnienie (np.: gdy ktoś przez pomyłkę wskazał nas jako kieszonkowca lub gdy mamy zakrwawione ubranie, a w pobliżu właśnie ktoś został pobity, itp.) oraz nie jesteśmy świadkami wypadku lub przestępstwa oraz nie jesteśmy poszukiwani (lub, niestety, podobni do poszukiwanego) to nie powinniśmy być legitymowani. Ponieważ zawsze mogą zdarzyć się sytuacje szczególne i nietypowe ważne jest, aby policjant podał nam przyczynę legitymowania. Nie podporządkowanie się poleceniom porządkowych, wnoszenie broni lub innych niebezpiecznych przedmiotów oraz alkoholu jest wykroczeniem, za które sąd może ukarać sprawcę grzywną do 5000 złotych oraz zakazem wstępu na imprezy nazywanym "zakazem stadionowym". źródło: www.pomocspoleczna.ngo.pl Te reguły obowiązują w każdej sytuacji: Policja - ma prawo użyć siły tylko w ostateczności, np. sytuacji zagrożenia lub gdy stawiamy opór w aresztowaniu. Zawsze mamy obowiązek wykonania poleceń funkcjonariusza, mamy jednak prawo zapytać o ich cel. Jeżeli polecenie jest niezgodne z prawem (np. mamy oddać pieniądze bez istotnego celu), wówczas możemy się do niego nie stosować. Mamy za to obowiązek udzielić policji wszelkiej możliwej pomocy. Ochrona Przeszukanie tylko z powodem Przeszukanie (jakiekolwiek i w jakiejkolwiek postaci) to ingerencja w naszą intymność. Mamy prawo do nietykalności osobistej (art. 41 Konstytucji) oraz prawo do prywatności. Do otwarcia plecaka, torebki i przeglądania ich zawartości oraz do kontroli osobistej ma prawo wyłącznie policja (art. 15 ustawy o policji). Ma ono miejsce tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zabronionego (wykroczenia lub przestępstwa). O to uzasadnienie należy koniecznie zapytać przed jakimikolwiek innymi krokami. Policja - poproszeni musimy pozwolić zawsze jeśli jest uzasadnione podejrzenie Pracownicy ochrony - podczas imprezy masowej lub na terenie prywatnym, ale zawsze możemy zrezygnować ze wstępu. Kontrola osobista Mamy prawo do żądania obecności osoby przybranej (wybranej przez nas), aby upewnić się, że nikt nam nic nie podrzuci. Policja - powinno się to odbyć wedle możliwości przez funkcjonariusza tej samej płci w pomieszczeniu zamkniętym dla osób postronnych. Możemy zarządać sporządzenia protokołu i jeśli zostały naruszone nasze prawa, udać się ze skargą do przełożonego (jeżeli kontrola została przeprowadzona nieprawidłowo - do prokuratora). Ochrona - podczas imprezy masowej powinna być dokonywana przez co najmniej dwóch pracowników tej samej płci co my. Niemniej jednak tylko w wypadku, gdy występuje podejrzenie że wnosimy jakieś przedmioty zabronione (np. broń, alkohol, narkotyki etc.). "Rutynowa kontrola" jest niezgodna z prawem. Przeszukanie a kontrola osobista Czym się zatem różni przeszukanie od kontroli osobistej? Proste: Przeszukanie - może zostać dokonane tylko przez policję, w miarę możliwości funkcjonariusza tej samej płci. Jest to przeszukanie odzieży i podręcznych przedmiotów, opiera się na kodeksie karnym i odbywa się w ramach toczącego się postępowania karnego (art. 219 KK). Odnosi się to do poszukiwania przedmiotów mogących stanowić dowód w sprawie albo zajęcia przedmiotów których posiadanie jest nielegalne. Może być elementem zatrzymania (wówczas powinniśmy zapytać o powód) i powinniśmy zostać poinformowani o tym co jest poszukiwane. Można poprosić o obecność osoby postronnej. Powinien być sporządzony protokół. Kontrola osobista - opiera się na podstawie innych ustaw i dlatego powinniśmy uważnie rozróżnić te dwie rzeczy. Jeżeli pracownik ochrony będzie mylnie nalegał na "przeszukanie", wówczas powinniśmy wezwać policję, gdyż przekracza on swoje uprawnienia. Osoba przeszukująca nas powinna pamiętać o prawie do poszanowania przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka (art. 30 Konstytucji), zakazie nieludzkiego i poniżającego traktowania (art. 40) oraz prawie ochrony życia prywatnego (art. 47). Miejsce publiczne Mając 18 lat mamy prawo dostępu do każdego miejsca publicznego, tj. miejsca komunikacji, edukacji, wypoczynku czy innej użyteczności publicznej, które jest ogólnodostępne. Przebywanie w takim miejscu może być jednak ograniczone ze względu na np. godziny otwarcia, warunek biletu czy zorganizowane imprezy masowe. Prawo do absolutnego zakazania nam wstępu mają jedynie odpowiednie służby (np. policja zawsze z podaniem powodu, strażak podczas zagrożenia, lekarz podczas ratowania czyjegoś życia). Służby ochronne (czyli "ochroniarze") mogą nam zabronić wstępu jeśli nie mamy biletu, nie stosujemy się do regulaminu bądź stwarzamy jakieś zagrożenie dla obiektu lub osób. Nie jest wolno zakazać wstępu do baru czy klubu np. gdy ktoś ma poniżej 21. roku życia, bowiem już w wieku lat 18 zdobywa się pełnię praw obywatelskich, co daje nam prawo wstępu do takich miejsc (jedyny wyjątek - karty członkowskie bądź wyraźne zaznaczenie kryteriów w regulaminie itp.). Np. w wypadku, który opisałem wcześniej, czyli gdy chciałem iść na zajęcia, mogę odmówić przeszukania i mam prawo udać się na zajęcia (np. pod eskortą ochrony lub policji, tak abym nie uczestniczył w imprezie - ale to już ich sprawa). W przeciwnym razie trzeba dzwonić na policję i spisać protokół, gdyż ochrona łamie prawo. Legitymowanie Mamy obowiązek legitymowania się tylko policji (na podstawie ustawy o policji) i ma to na celu ustalenie naszej tożsamości. Podczas legitymowania powinniśmy: Kontroler biletów w chwili usłyszenia naszej odmowy ma na przykład obowiązek zwrócenia się do odpowiednich organów porządkowych o wylegitymowanie, ale tylko gdy sam ma ważną legitymację. Kontrola samochodu Policja Co prawda w Polsce nie mamy zbyt często do czynienia z brutalnością policji rodem ze Stanów, niemniej jednak warto wiedzieć parę rzeczy: Zatrzymanie Przeszukanie mieszkania Możliwe jest tylko na podstawie Kodeksu Karnego (nakaz dotyczy tylko godz. 6-22) albo w sytuacji nie cierpiącej zwłoki (całą dobę), czyli np. gdy jest możliwość zniszczenia dowodów lub ucieczki przestępcy. W każdym innym wypadku chroni nas art. 50 Konstytucji (nienaruszalność mieszkania). Przed rozpoczęciem przeszukania musimy usłyszeć żądanie wydania pożądanego przedmiotu lub osoby oraz w jakim celu jest to stosowane, niemniej jednak po zrobieniu tego policja ma prawo wejść i tak czy siak przeszukać mieszkanie. Zawsze mamy prawo do obecności w przeszukiwanym miejscu, mamy też prawo do zaproszenia osoby postronnej. Zatrzymanie czyli ostateczność Tu występują dwa główne warianty powszechnie nazywanego "aresztowania": Policja, ABW itp. - mają prawo nas zatrzymać na 48 godzin podając powód w momencie zatrzymania i tylko wtedy, gdy oczywiste jest, iż inne środki będą nieskuteczne. Straż miejska (gminna), ochrona - może nas "ująć", a następnie przekazać policji - takie prawo (powinność) ma także każdy obywatel gdy widzi przestępstwo na gorącym uczynku (należy to uczynić niezwłocznie!). Należy jednak poinformować o powodzie takiego działania. W sytuacji gdy ujmuje nas ochrona ma ona obowiązek krzyknąć "służba ochrony!" oraz wezwać nas do zachowania zgodnego z prawem. Ochrona ma obowiązek zatrzymać taką osobę i może użyć wówczas siły. Oczywiście powinniśmy współpracować ze wszystkimi służbami w jak najbardziej możliwy sposób, jednak pamiętajmy, że nie mamy obowiązku godzić się na wszystko źródło: www.brt12.eu |